shadow

راوەستان لەسەر ئەندێشەی ئاینی‌و نەتەوەیی
لەنێوان قودس‌و عەفریندا

سەرەتا
لەکورترین لێکدانەوەدا بۆ پەلاماری عەفرین لەروانگەی سیاسییەوە بریتیە لەئاڵوگۆڕ‌و سەفقەی فرۆشتنی شاری ئیدلیب، کەئۆپۆزیسیۆنی سوریای دۆستی تورکیای تێدابوو بەروسیا‌و سوریا لەبەرامبەردا وەرگرتنی شاری عەفرین یان رێگەدانی روسیا بەتورکیا بۆ دروستکردنی پشتێنەی ئاسایشیی بەقوڵایی 30 کم، ئەمەش دووەمین سەودا‌و مامەڵەی تورکیایە دوای فرۆشتنی شاری حەلەب بەسوریا‌و روسیا، بەڵام ئەم بابەتە زیاتر لەلێکدانەوەی سیاسی، لێکدانەوەی هزری لەخۆدەگرێت، بەجۆرێک ئەگەر پاساوی بەرگری‌و هاوسۆزی بۆ قودس لەرابردوو ئێستادا لەدیوە ئاینیەکەیدا بریتی بێ لەوەی، کە قودس یەکەم روگەی مسوڵمانانە‌و هێما‌و سیمبوڵی ملیۆنان مسوڵمان‌و پەیوەست بێ بەبنەمای دۆستایەتی‌و دوژمنایەتی ئیسلامیەوە‌و دەبێ مرۆڤی باوەڕدار دڵی پێی بسوتێ‌و هاوئازار بێ لەگەڵیاندا، ئەمە تاڕادەیەکی زۆر راستی تێدایە‌و گوزراشتە لەهەست‌و ئەندێشەی ئاینی‌و ئیسلامی، بەڵام ئاخۆ ئەمە تەنها ناوەڕۆک‌و کرۆکی بنەمای دۆستایەتی‌و دوژمنایەتییە لەروانگەی ئاینی ئیسلامەوە؟ ئایا ناتوانرێ ئەو بنەمایە ئەگەر مەسەلەی هاونەتەوەیی‌و هاورەگەزی کوردی لێدەربکەین بۆ عەفرینیش نەتوانرێ پەیڕەو بکرێت؟ بەمانایەکیتر دەکرێ جیاوازی لەنێوان دۆسیە‌و گرفتە سەرەکییەکانی جیهانی ئیسلامیدا بکەین، بەجۆرێ جیاکاریی بکەین، لەکاتێکدا لەرووی پێشێلکردنی خاک‌و ئاوو سەروەری‌و دەستدرێژی بۆ سەر مافی نەتەوەیەک لەروانگەی بنەما ئاینی‌و مرۆییەکانیشەوە جێگەی لەسەر راوەستان‌و سەرکۆنەکردنە، بەڵام بۆچی ئەم ئەندێشەیە بۆ عەفرین بەو شێوەیەیبۆ قودس یان میسر یان هەر کێشەیەکی جیهانی ئیسلامیدا هەیە بەدی ناکەین؟!

،،
بۆچی بەنموونە تورکیا‌و ئۆردوگان جولەکە‌و ئیسرائیلیان قبوڵە‌و ئامادەنین پەیوەندی سیاسی‌و سەربازی‌و گەشتیاری‌و بازرگانی خۆیانی لەگەڵدا بپچڕێنن، لەکاتێکدا رووگەی یەکەمی مسوڵمانانی داگیرکردووە، بەڵام نەتەوەیەکی مسوڵمانی زۆرینە سوونی وەک کوردی نە لەباکوور‌و نە لەرۆژئاوا‌و نە لەباشووریش قبوڵ نییە‌و ئەوەتا سمڕ سمڕ پەلاماری عەفرین دەدات؟!

کێشەی قودس‌و هەڵوێستی جیهانی ئیسلامیی
زۆرجار کاتێک رەخنە لەوە دەگری، کەجارێ بۆ خۆی جیهانی ئیسلامی نوقمی دووفاقی‌و لەدەستدانی بوێری‌و جورئەت بۆتەوە‌و بەشێکن لەدۆڕاندنی کێشەی قودس‌و بگرە ژێر بەژێر‌و بەئاشکراش زۆرینەی دەسەڵاتدارانی وڵاتانی ئیسلامی‌و نێو جیهانی ئیسلامی دۆستی ئیسرائیلن‌و پەیوەندی سیاسی‌و بازرگانی‌و گەشتیاریان لەگەڵیدا هەیە لەسعودیە‌و قەتەری عەرەبیەوە بیگرە هەتا تورکیای سەردەمی ئێستای ئۆردوگان‌و ئاکەپە‌و رۆژنە‌و ناو بەناو بەبەرچاوی ئەو وڵاتانەوە کوشتار‌و داگیرکردنی خاکی فەلەستینیەکان‌و دەستبەسەراگرتنی زیاتری قودس دەبینین‌و کەس هەڵوێستێکی کرداری لەو وڵاتانە لێنابینرێت. وەک وتم کاتێک باس لەوە دەکرێ ئەو پاساوە دەهێنرێتەوە، کە دەسەڵات بەدەست کۆمەڵێکەوەیە کە خۆۆیان پابەندی ئیسلام نین.

بەکورتی لەروانگە ئایدۆلۆجیەکەوە لێکدەدرێتەوە، کەئەو ئایدۆلۆجیا سیاسییە ئیسلامیەی بڕوای پێیەتی ئەو لەسەر تەختی فەرمانڕەوایی نیە، بەتایبەت بۆ وڵاتانی سعودیە‌و قەتەر‌و هاوشێوەکانی، بەڵام بۆ تورکیا ئەمە تەواو پێچەوانەیە، دەشێ پرسیاری سەرەکی‌و سادە لەبەردەمماندا ئەوە بێ بۆچی بەنموونە تورکیا‌و ئۆردوگان جولەکە‌و ئیسرائیلیان قبوڵە‌و ئامادەنین پەیوەندی سیاسی‌و سەربازی‌و گەشتیاری‌و بازرگانی خۆیانی لەگەڵدا بپچڕێنن، لەکاتێکدا رووگەی یەکەمی مسوڵمانانی داگیرکردووە، بەڵام نەتەوەیەکی مسوڵمانی زۆرینە سوونی وەک کوردی نە لەباکوور‌و نە لەرۆژئاوا‌و نە لەباشووریش قبوڵ نییە‌و ئەوەتا سمڕ سمڕ پەلاماری عەفرین دەدات؟!

یاود پرسیاری دووەم بۆچی ئۆردوگان‌و سەرانی ئاکەپە رژێمی سوریا‌و ئەسەدیان قبوڵە‌و رازیش بوون لەسەر مانەوەی لەفەرمانڕەوایی، لەکاتێکدا هەر خۆیان بەخوێنڕێژ‌و دیکتاتۆر وەسفیان کرد‌و بەکرداریش دەستی سوورە بەخوێنی ملیارەها مرۆڤی بێتاوانی سوری هەتا رشتنی کیمیایی بەسەریاندا، بەڵام کوردی قبوڵ نییە؟! رەنگە وەڵامەکەی ئاسان بێ بەگەڕانەوە بۆ تێزی تورک بۆ مێژوو، بۆ روانین‌و دیدگای تورک بۆ مەسەلەی رەچەڵەک‌و بنەچەی خۆیان لەئاست نەتەوەو رەگەزەکانیتر، ئەڵبەت لەناوەڕۆکدا‌و بەگەڕانەوە بۆ تێزەکانی تیۆرسینانی بیری نەژادپەرستی(تۆرانیزم9‌و نەتەپەرستی تورک بەروونی تێبینی ئەو بەپیرۆز زانینەی رەگەزی تورکی‌و نەژادی تۆرانی‌و تورکی تێبینی دەکەین هەتا ئاستی جولەکەکان، کەتائێستاش خۆیان بەگەلی هەڵبژێردراوی خودا دەزانن، ئەگەر دوێنێ لەرابردوودا بیریارێکی تورک‌و تۆرانی وەک زیا کوک ئاڵپ دەڵێت:” من تورک بم یان نا، هاوڕێی تورکمبۆ نەتەوەیەک، کە جێی شانازی جیهانی ئیسلامیە‌و رزگارکەری ئەو قودسەیە، کەئێستا ئۆردوگان‌و جیهانی ئیسلامی خۆیان پەیوەندیان لەگەڵ داگیرکەرەکەی، کەئیسرائیلە هەیە، بەڵام بۆ کوردی رەوا نابینێت خاوەنی قەوارەو هێز‌و بوون‌و ناسنامەی نەتەوایەتی خۆیان بن؟

ئێوەش تورک بن یان نا، دوژمنی تورکن”. ئەمە گوزارشتێکی گرنگ‌و روونی نەژادپەرستی‌و نەتەوەپەرستی تورکە، ئەڵبەت بەرامبەر بەزۆربەی نەتەوەکانی جیهان هەمان هەست‌و تێڕوانیان هەیە‌و بەتایبەتیش بەرامبەر بەکورد زیاتر‌و توندتر، سەیرە ئەو هەموو نەتەوە بەئەرمەنیشەوە لەدەوروبەری تورکیای ئۆردوگان‌و ئاکەپەدا خاوەنی دەوڵەتی خۆیانن، زۆربەیان بەرەو ئەرمینیا‌و ئەوروپای رۆژهەڵات بڕۆین بەئاین‌و بیرباوەڕ مەسیحین، هەتا دەگاتە دەوڵەتی ئیسرائیل، کە جولەکەن، کەچی ئاساییە‌و پێیان رەوا دەبینێت‌و بگرە پەیوەندیشیان لەگەڵدا گرێ دەدات، مەگەر دوای ئیسرائیل ئەو سربیایەی دەستی بەهەزاران مرۆڤی مسوڵمانی بۆسنە لەقەسابخانەکانی (سربنیچیا) سوور نییە؟

مەگەر ئەرمەنەکان لەرابردوودا چیان نەکردووە؟ مەگەر روسیا‌و سۆڤیەتی سەردەمی ستالین چیان بەمرۆڤی باوەڕداری ناوچەکانی قەفقاس‌و ئێستای وڵاتانی ئاسیای ناوەڕاست نەکرد؟ مەگەر روسیای سەردەمی پوتین چی بەچیچانیەکان نەکرد‌و چەند کوشتوبڕی لێئەنجامدان؟ بەڵام پرسیارەکە ئەوەیە بۆ ئۆردوگان‌و تورکیا بنەمای دۆستایەتی‌و دوژمنایەتی ئاینی‌و ئیسلامی بەکارناهێنێت لەگەڵیانا‌و بگرە پێشێلیشی دەکات، بەڵام بۆ نەتەوەیەک، کە جێی شانازی جیهانی ئیسلامیە‌و رزگارکەری ئەو قودسەیە، کەئێستا ئۆردوگان‌و جیهانی ئیسلامی خۆیان پەیوەندیان لەگەڵ داگیرکەرەکەی، کەئیسرائیلە هەیە، بەڵام بۆ کوردی رەوا نابینێت خاوەنی قەوارەو هێز‌و بوون‌و ناسنامەی نەتەوایەتی خۆیان بن؟ ئەوە لەئاستی ناوخۆی وڵاتەکەی هەرزوو بتی ئەو باوەڕە سیاسی‌و ئایدۆلۆجیە کەوت‌و ئەو ماسکە لەرووی ئۆردوگان‌و ئاکەپە هەڵماڵرا، کەخۆیان بەپاڵەوانی چارەسەری کێشەی کورد دەزانی‌و پاکێجی چارەسەرکردنی ئاراستەکرد، هەرزوو لێکدانەوە‌و پێشبینی بەشێک لەوانەی بەستوون نوسین بووبوونە شیکەرەوەی شارەزا‌و پسپۆڕی بواری کاروباری تورکیا وەک میزەڵان بەهەواداچوون، کە تێزو وتاریان دەنوسی، گوایە کێشەی کورد لەسەر دەستی ئاکەپە‌و ئۆردوگان چارەسەر دەکرێت، ئەڵبەت ناهەقیان نەبوو، چونکە نە لەمێژووی درێژخایەنی تورکیاجا شارەزابوون، نە لەمێژووی بنچینەی کێشەی کوردیش لەتورکیا، نە بەرنامەی دیدگا‌و سیاسی ئاکەپە‌و ئۆردوگانیشیان زانستیانە تەتەڵە کردبوو، ئەگەرنا لێکدانەوە‌و پێشبینی بۆ چارەسەری پرسێکی گەورەو گرانی وەک کێشەی کورد لەتورکیا بەخوێندنەوەی سەرپێی‌و بارگاوی بەئایدۆلۆجیای ئاینیەوە ناکرێ، چونکە ئەوەی تەحەکوم بەسیاسەت‌و ئابوری‌و پەیوەندی‌و هەڵوێستەکانی تورکیاوە دەکات ئایەت‌و فەرمودە نین، بەڵکو بەرژەوەندی نەتەوەیی‌و ئاسایشی نەتەوەیین، کە تەنها لەبەرامبەر کێشەی کورد‌و بەهەڵەدابردن‌و گەوجاندنی بەشێک لەخەڵکی باوەڕداری ئێمە بەناوی ئاینەوە قسە دەکەن‌و خۆیان لەبەرامبەر یسرائیلدا وەک دەڵێن گیڤ دەکەنەوە،

لەکاتێکدا ئۆردوگان لەوکاتەی بەرامبەر جولەکە‌و ئیسرائیل قسە دەکات، ئاڵای کونسوڵخانەی ئیسرائیل لەئەنکەرە دەشەکێتەوە‌و زیاتر پەیوەندییە بازرگانی‌و سیاسییەکانیان پەرەپێدەدەن. لەکاتێکدا ئۆردوگان بەناوی ئیسلامەوە دژی سوریا‌و ئەسەد قسە دەکات، لەژێرەوە (هاکان فیدان) سەرۆکی دەزگای میت دەنێرێت بۆلای ئەسەد‌و رژێمەکەی سوریا‌و رەزامەندی مانەوەیان پێدەدات، بەس بەمەرجێ پشتگیر بن لەرێگریکردن لەبەردەەم دامەزراندنی قەوارەیەکی کوردی لەرۆژئاوای کوردستان! بۆیە بەدرەکەوتنی ئەم دژ یەکیانە لای ئۆردوگان دەشێ ئیتر تێڕوانین‌و دوعای بەشێک لەو مرۆڤە باوەڕدارانەی ئێمە لەشوێنی خۆیاندا بوەستن‌و دەستەواژەی ئۆردوگای دەست بەدەستنوێژ‌و دوعا وەلا بنرێن، بەڵکو ناو بنرێ بەحەجاجێکی دیکە، کە قبوڵی نیە نەتەوەیەکی مسوڵمانی وەک کورد لەرۆژئاوای کوردستان‌و لەسەر خاک‌و ئاوی خۆی خاوەنی قەوارە‌و بوونی خۆی بێت. ئیتر کاتی ئەوە هاتووە پێداچوونەوە بەوە تێز‌و تێڕوانینە ئاینیانەدا بکرێتەوە، کە لەپەنای بنەمای دۆستایەتی‌و دوژمنایەتیدا ئەندێشەی ئاینی توند بکرێتەوە‌و لەئەندێشە نەتەوایەتیەکە داببڕێندرێ، ئەوەی هەیە لەعەفرین‌و رۆژئاوای کوردستان وەک ئەم پارچەیەی خۆمان‌و هەر پارچەیەکی تری داگیرکراو‌و پەرتکراوی کوردستان موڵک‌و میراتی نەتەوەی کوردە‌و مافی دامەزراندنی دەوڵەت‌و قەوارەی هەیە، ئیتر کاتی ئەوە هاتووە ئەوە لەئەندێشەی مرۆڤی باوەڕداردا ساغ بێتەوە، بۆچی ئۆردوگان‌و جیهانی ئیسلامی جولەکەیان قبوڵە کە قودسی رووگەی یەکەمی مسوڵمانانی داگیرکردووە، بەڵام نەتەوە براکەی نێو جیهانی ئیسلامی خۆیان، کە کوردە رەتدەکەنەوە؟!

لەئێستادا، کەعەفرین لەبەردەم پەلاماری چەتەگەرایی ئۆردوگاندایە، دەبێ ئەوانەی موفتی جیهانی ئیسلامین بێدەنگ نەبن‌و هەڵوێستی روون‌و ئاشکرایان هەبێت، هەر هیچ نەبێت بوێری هەڵوێستی سەرکۆنەکردنیان نەبێ، لانیکەم ئامۆژگارییەکی ئۆردوگان‌و رژێمەکەی بکەن، چونکە لەسەر ئیسلام ماڵن، هەروەک چۆن لەکاتی هەوڵی کودەتاکەی 15 ی تەمموزی 2016 چوونە ئەوێ‌و تورکیا‌و ئۆردوگان‌و رژێمەکەیان بەپشت‌و پەنای جیهانی ئیسلامی زانی‌و بانگەشەیان بۆکرد‌و فەتوایان دژی کودەتاکە دەرکرد‌و نوێژیان لەسەر جەنازەی سەربازانی تورک کرد، ئایا دەتوانن هەڵوێستیان بەرامبەر ئەم داگیرکارییەی تورکیا هەبێ بۆ عەفرین؟ خۆ بەهەموو پێوەرێکی ئاینی دەستدرێژی بۆسەر خاکی هەر نەتەوە‌و میللەتێک حەرام‌و رێگەپێدراو نییە

،،
لەئێستادا، کەعەفرین لەبەردەم پەلاماری چەتەگەرایی ئۆردوگاندایە، دەبێ ئەوانەی موفتی جیهانی ئیسلامین بێدەنگ نەبن‌و هەڵوێستی روون‌و ئاشکرایان هەبێت، هەر هیچ نەبێت بوێری هەڵوێستی سەرکۆنەکردنیان نەبێ، لانیکەم ئامۆژگارییەکی ئۆردوگان‌و رژێمەکەی بکەن، چونکە لەسەر ئیسلام ماڵن، هەروەک چۆن لەکاتی هەوڵی کودەتاکەی 15 ی تەمموزی 2016 چوونە ئەوێ‌و تورکیا‌و ئۆردوگان‌و رژێمەکەیان بەپشت‌و پەنای جیهانی ئیسلامی زانی‌و بانگەشەیان بۆکرد‌و فەتوایان دژی کودەتاکە دەرکرد‌و نوێژیان لەسەر جەنازەی سەربازانی تورک کرد

ئەگەر ئۆردوگان وەک چۆن لەئاستی قودس‌و جولەکەدا کەڕ‌و کاسە‌و بنەما ئاینییەکان پێشێل دەکات، خۆ دەبێ مرۆڤی باوەڕدار هەتا دەگاتە ئەو موفتی‌و زانایانەی نوێنەرایەتی مسوڵمانانی سوونەی جیهانی ئیسلامی دەکەن لەکوردستانیشەوە هەڵوێستێکیان هەبێت؟! بێگومان روونە وەڵامی ئەم پرسیارانە، چونکە ئەو هەموو کوشتو بڕەی ئۆردوگان‌و سوپا‌و رژێمەکەی لەباکوردی کوردستان‌و لەشارە کوردییەکاندا ئەنجامیدا لەکوشتنی ژن‌ومناڵ‌و پیر‌و پەککەوتەوە تادەگاتە سوتاندن‌و رووخاندنی مزگەوتەکان مویی جورئەت‌و باوەڕی ئەو زانا‌و موفتیانەی نەجوڵاند دژ بەکارە نائاینی‌و نامرۆڤانەکانی ئۆردوگان بۆیە بۆئەمەش چاوەڕێی بێدەنگی زیاتر دەکرێت.

ئەوەی هەمیشە لەیادەوەری‌و بیرو هزرماندا پێویستە بمێنێتەوە، ئەوەیە، کەبێدەنگی بەشێک لەو هێما‌و رەمزانە پرسیارە لەئەندێشەی ئاینی‌و نەتەوەیی، چونکە لەتێڕوانینی مرۆڤی ئایدۆلۆجیدا چ مرۆڤی باوەڕدار بێت یان مرۆڤێک، کەپایەند بێت بەئایدۆلۆجیایەکی نائاینیەوە هەڵوێست‌و رووداوەکان تەنها لەروانگەی ئایدۆلۆجیاکەی خۆیەوە دەبینێت، کە لەرابردوودا دیاربوو پاڵپشتی ئۆردوگان بوون، بێئەوەی بپرسن هۆ ئۆردوگان دۆستی ئیسرائیل‌و بەمدواییانەش دۆستی ئەسەد. بۆیە گرنگە هەمیشە مرۆڤی باوەڕدار بەئەندێشەی ئاینی‌و نەتەوەکانیدا بچێتەوە‌و بتوانێ لەئاست ئەو کێشانەی جیهانی ئیسلامیدا روودەدەن تاوتوێیان بکات، عەفرینیش داگیر بکرێت یان نا ئەو راستیە ناشارێتەوە، کە ئۆردوگان‌و رژێمەکەی نوێنەرایەتی رژێمێک دەکەن بائیدیعای ئاین‌و ئیسلامەتیش بکەن، بەڵام تایپ‌و جۆرێک دیکەن لەحەجاج‌و سوپاکەی لەچوارچێوەی جیهان‌و مێژووی ئیسلامیدا. پرسیاری کۆتاییش ئەوەیە، بەڕاست مرۆڤێک بەراستگۆیی دەست بەدەستنوێژ بێت، پەلامار‌و دەستدرێژی دەکاتە سەر خاک‌و ئاوی نەتەوەیەک، کەزیانی بۆی نەبووە؟! بۆیە هەرکات مرۆڤی باوەردار دلی بۆ مناڵێکی قودس سوتا‌و بۆ عەفرین‌و سنەو مەریوان‌و کرماشان‌و دیاربەکر‌و کەرکوک نەسوتا‌و جیاوازیکرد، پێویستە بەبیرکردنەوە‌و ئەندێشە‌و هزری خۆیدا بچێتەوە، چونکە تاوان‌و ستەم لەهەر کوێیەک بێت‌و هەر دەسەڵاتدارێک بیکات، لەناوەڕۆکدا جیاوازیی نیە.

د.سەلام عەبدولکەریم
دکتۆرا لەمێژوو

پسپۆڕ لە پەیوەندیەکانی کورد و تورکیا

هەواڵی پەیوەست

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *